Materi Basa Jawa Kelas XII Semester 1

BAB 2

Alam Sawegung

Geguritan iku puisi jawa gagrag anyar kang ora kaiket dening paugeran tinamtu. Cacahe larik, cacahe wanda, cacahe pada, tembung-tembung kang dipilih, lan surasane kabeh merdika utawa bebas. Gumantung net atine kang nggurit. Ana kang nganggo lelewane basa (gaya bahasa) tinamtu, uga ana kang biasa-biasa wae.

A. Maca lan nanggapi isine teks geguritan serta niteni perangan-perangane

Supaya bisa nemokake isine geguritan bisa dilakoni kanthi cara ing ngisor iki.

a.     Maca kanthi premati, yen prelu dibolan-baleni.

b.     Nggatekake ubungane larik siji lan sijine, banjur menehi tandha ngaso (/) utawa sigeg (//).

c.      Golekana tegese tembung-tembung kang angel utawa aneh. Bisa tegese lugu, entar, utawa lambang.

d.     Golekana pesen utawa amanat kang dikarepake dening panggurite.

e.      Tambahana tembung utawa wanda saengga ukarane bisa cetha lan bisa di temokake karepe.

Menawa cara- cara kasebut wis kolakoni, mesthi bisa kotemokake isine geguritan. Kanthi mentes, apik, endah, mengkono, para siswa banjur bisa manehi panemu. Panemu iku bisa setuju (sarujuk), bisa ora setuju, bisa nyengkuyung, lan bisa uga manehi panemu kang sipate kosok balen (berlawanan).

Apa Bedane

dening Sudi Yatmono

Apa bedane prosa karo puisi

Bedane ana ati

Apa bedane ati karo gori

Bedane mung prakara bumbune

Bedane apa bumbune karo sing di bumboni

Bedane rak mung ana ing wadhah

Apa bedane wadhah karo sing diwadhahi

Kuwi rak mung akal pokal gaweane manungsa

Lha apa bedane manungsa karo kewan

Ah iku urusane pangeran

(Mbangun Tuwuh, angka 138)

B. Nemokake tuntunan kang dikandhut ing teks geguritan lan njumbuhake karo kahanane bebrayan

          Geguritan iku umume digawe dening panggurite kanggo nuduhake rasa marang kahanan. Ana kang nggambarake rasa bungah, rasa sedhih, nggrantes, utawa malah nggambarake rasa serik kang kepati-pati marang kahanan. Mula saka iku, lumantar geguritan pamaca bisa nemokake tuntunan kang gegayutan karo kahanan.

C. Nulis geguritan nggunakake raga basa kang jumbuh utawa cocog karo konteks lan pranatan utawa aturan

Kaya kacetha ing ngarep menawa nulis geguritan iku merdika. Supaya ana gondhelan, perlu kagotekake bab-bab kaya mengkene.

1.     Ora kaiket dening aturan utawa pranatan guru gatra, guru lagu, guru wilangan, lan sapanunggale.

2.     Ngutamakake isi kang mentes, apik, endah, lan becik.

3.     Bisa nggunakake lelewane basa (purwakanthi, baliswara, saroja, entar, lan sapanunggale).

4.     Isine bisa pitutur, piweling, kritik, protes, nyindhir, nggresah, pamundhut, lan sapanunggale.

Sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 3 Kelas XII SMA/SMK/MA